Štampa
16. 12. 29

Strukovo udruženje sudija - Društvo sudija Srbije, koje sada ima nešto više od 1000 članova, nastalo je kao izraz nepristajanja dela sudija na režim vladajući tokom poslednje decenije XX veka, koji je od sudija u Srbiji očekivao, a u određenom broju sudija i dobio, izvršioce svoje volje prilikom donošenja sudskih odluka koje su legalizovale izbornu krađu na lokalnim izborima u 1996. godini. Odlučivši da ne pristanu na nedoličnu ulogu koja je tražena od sudija u sporovima povodom prekrajanja rezultata lokalnih izbora iz 1996. godine, sudije u Srbiji su pokazale da su svesne svoje odgovornosti, da poštuju svoju struku i da su namerne da očuvaju njen ugled. Pod sloganom „Ne pristajem“, oko 600 sudija koji su činili četvrtinu ukupnog sudijskog kadra, osnovali su svoje udruženje, 26. aprila 1997. godine.

Suprotno shvatanju političara, kod sudija nije postojala namera za političkim delovanjem. Namera je bila i ostala da se javno osudi i prekine svako mešanje politike u donošenje sudskih odluka i ustraje u zahtevu za sudskom nezavisnošću i za poštovanjem principa podele vlasti. Istovremeno, postojala je i potreba da sudije u Srbiji dobiju strukovno udruženje, koje nije sindikat ali u kome bi ostvarivale svoje interese, koji su i strateški interesi svakog demokratskog društva. Odatle su proizašli i ciljevi Društva: izgradnja pravne države i vladavina prava, uspostavljanje nezavisnog i samostalnog sudstva, afirmacija prava kao struke i nauke, podizanje ugleda i materijalnog položaja sudija i unapređenje propisa o organizaciji i radu sudova.

Zbog zalaganja za ove ciljeve, Društvo sudija, a posebno njegovi najistaknutiji članovi, našli su se na meti tadašnje vlasti, pa je period od osnivanja do 2000. godine predstavljao zapravo borbu za ostvarenje ustavnog prava sudija kao građana na strukovno udruživanje. Društvu sudija je uskraćivano pravo da se formalno registruje, a njegovi članovi bili su izloženi pritiscima i progonu koji je kulminirao 1999. godine, kada je nezakonito razrešeno troje (Zoran Ivošević, Slobodan Vučetić i Božo Prelević) i 2000. godine, kada je nezakonito rezrešeno više desetina najuglednijih sudija, samo zato što su bili članovi Društva sudija. Upravni odbor Društva sudija ostao je bez većine svojih članova, a rad Društva je zamro. Društvo sudija obnavilo je rad 7. aprila 2001. godine, a formalni status dobilo je tek jula 2001. godine.

Nastanak Društva sudija Srbije jasan je pokazatelj da je u sudstvu Srbije od ranije postojalo zdravo jezgro profesionalnih sudija sa integritetom. Ovakav primer „borbe“ sudija za svoje strukovno udruženje jedinstven je među društvima „u tranziciji“, jer su u ostalim istočno-evropskim državama organizovanje sudija omogućile nove vlasti nakon demokratskih promena.

Proaktivno uočavajući probleme u pravosudnom sistemu, Društvo sudija je 2001. godine iniciralo osnivanje centra za obuku sudija i tužilaca, i zajedno sa Vladom Srbije, ravnopravnim delovima osnivačkog uloga, postalo suosnivač Pravosudnog centra. Ono je 2005. godine, dakle godinu dana pre Vlade, izradilo i prikazalo javnosti svoje viđenje strategije reforme sudstva, učestvujući u radu Komisije za reformu pravosuđa (u brojnim radnim grupama, između ostalih i onim za izradu smernica za pravosudne zakone, Zakona o Visokom savetu sudstva i Zakona o Pravosudnoj akademiji), organizujući uporedo brojne stručne skupove radi javnog raspravljanja o ustavnim i zakonskim rešenjima, pre i nakon njihovog donošenja. Etički kodeks, usvojen prilikom osnivanja Društva sudija, zamenjen je 2003. godine Standardima sudijske etike, nakon čega je osnovan i Etički savet Društva. Pored intezivnog razmatranja etičkih pitanja, Društvo sudija zalagalo se za uvođenje pouzdanog sistema vrednovanja rada sudija i za sistem disciplinske odgovornosti, kao mehanizme upravljanja pravosudnim sistemom, uz dužno poštovanje garancija sudijske nezavisnosti, koji sistemi su i predviđeni Zakonom o sudijama iz 2008. godine (iako nisu razrađeni podzakonskim aktima, niti su do sada postali funkcionalni, koji se inače pogrešno i uprošćeno shvataju kao sistemi za „kažnjavanje“ sudija). 
Društvo sudija je član Evropskog udruženja sudija za demokratiju i slobode (MEDEL) od 2008. godine i Međunarodnog udruženja sudija (IAJ) od 2009. godine i promoter evropskih vrednosti i međunarodnih pravosudnih standarda u Srbiji.

Zato je priznanje OEBSa predsednici Društva sudija za ličnost godine 2007. u oblasti vladavine prava, kao i Prve evropske kuće u Srbiji za Najevropljanina u 2011. godini, te njen izbor za generalnog sekretara MEDELa u novembru 2011. godine, priznanje Društvu sudija kao udruženju u celini.